Dobry interes zaczyna się od jasno określonego celu
Dobry interes to niekoniecznie najniższa cena ani najwyższy przychód. To wymiana, która pomaga osiągnąć ważny cel, mieści się w akceptowalnym poziomie ryzyka i wypada korzystniej niż dostępne alternatywy. Zanim zaczniesz negocjować, ustal, co ma się zmienić dzięki transakcji: czy chcesz ograniczyć koszty, zdobyć nowych klientów, kupić czas, zwiększyć skalę działania, czy sprzedać firmę na warunkach odpowiadających jej wartości.
Następnie podziel warunki na trzy grupy: niezbędne, ważne, ale podlegające negocjacji, oraz takie, z których możesz ustąpić. Określ priorytety przed rozmową, a nie dopiero wtedy, gdy druga strona przedstawi ofertę. Pod presją łatwo uznać atrakcyjnie brzmiącą kwotę za korzystną, pomijając terminy, dodatkowe opłaty lub ryzyko niewykonania zobowiązań.
Oceniaj całość umowy. Znaczenie mają między innymi jakość, zakres świadczenia, sposób płatności, terminy, gwarancje, koszty obsługi i możliwość zakończenia współpracy. Niższa cena może być w praktyce mniej korzystna, jeśli towarzyszy jej słaba gwarancja, długi czas oczekiwania lub kosztowne warunki rozwiązania umowy.
Jak przygotować się do negocjacji?
Przed rozmową zbierz informacje o przedmiocie transakcji i kontrahencie. Sprawdź porównywalne oferty, rzeczywiste koszty, ograniczenia, terminy oraz możliwe ryzyka. Jeśli negocjujesz zakup usługi, ustal, co dokładnie obejmuje cena i jakie elementy będą rozliczane osobno. Przy sprzedaży sprawdź, jak podobne rozwiązania są wyceniane i jakie warunki wpływają na ich wartość.
Ważnym elementem przygotowania jest określenie BATNA, czyli najlepszej alternatywy na wypadek, gdyby porozumienie nie doszło do skutku. Może nią być inny dostawca, odłożenie zakupu, samodzielna realizacja projektu albo rezygnacja ze sprzedaży. Wypisz dostępne scenariusze, oceń ich wartość i wybierz najlepszy. Dzięki temu nie potraktujesz pierwszej propozycji jako jedynej możliwości.
Na podstawie BATNA ustal wartość rezerwową, czyli granicę, poniżej której oferta przestaje być dla Ciebie akceptowalna. Nie wyznaczaj jej wyłącznie na podstawie ceny lub przychodu. Uwzględnij czas, koszty transakcyjne, podatki, finansowanie, ryzyko oraz wartość utraconych możliwości. Porównuj ofertę z realnym scenariuszem bez umowy, a nie z założeniem, że każda transakcja jest lepsza niż żadna.
Warto rozpisać kilka wariantów: optymistyczny, bazowy i niekorzystny. Sprawdź, czy propozycja nadal ma sens, gdy pojawią się dodatkowe koszty lub opóźnienia. Wartość rezerwowa zależy od konkretnej sytuacji, dlatego nie istnieje jedna uniwersalna liczba właściwa dla wszystkich negocjacji.
Jak rozpoznać przestrzeń do porozumienia?
Znajomość własnej granicy to tylko część przygotowania. Zastanów się również, jakie alternatywy i priorytety może mieć druga strona. ZOPA, czyli strefa możliwego porozumienia, pojawia się wtedy, gdy zakres warunków akceptowalnych dla obu stron się pokrywa. Jeśli takiej przestrzeni nie ma, podpisanie umowy może oznaczać, że jedna ze stron przyjmuje warunki gorsze od swojej alternatywy.
Rozpoznawaj interesy kontrahenta, a nie tylko jego żądania. Pytania o terminy, ograniczenia, cele i najważniejsze elementy oferty mogą ujawnić, na czym druga strona rzeczywiście najbardziej jej zależy. Być może ważniejsza od ceny jest dla niej szybka płatność, dłuższa współpraca, większy zakres zamówienia albo elastyczny termin realizacji.
Negocjacje mogą tworzyć dodatkową wartość, gdy strony różnie oceniają poszczególne warunki. Zamiast targować się wyłącznie o cenę, rozmawiaj o kilku zmiennych: ilości, terminie, zakresie usług, płatności, gwarancji czy sposobie odbioru. Jeśli jeden element jest dla Ciebie ważny, a dla kontrahenta mniej istotny, możecie wymienić ustępstwa o różnej wadze i uzgodnić korzystniejszy pakiet dla obu stron.
Takie podejście wymaga pytań i uważnego słuchania. Nie zakładaj, że znasz motywacje drugiej strony. Zbieraj informacje, przedstawiaj warianty i sprawdzaj, jak wpływają one na całość porozumienia. Mocna alternatywa zmniejsza presję na przyjęcie słabej oferty, a lepsze informacje ograniczają ryzyko błędnej wyceny.
Co sprawdzić przy zakupie lub sprzedaży firmy?
Transakcja dotycząca przedsiębiorstwa wymaga szerszej analizy niż zwykłe porównanie ceny. Wycena powinna uwzględniać kondycję finansową firmy, jej perspektywy, zobowiązania, aktywa i ryzyka. Badanie due diligence pozwala zweryfikować, czy informacje przedstawione przez drugą stronę odpowiadają rzeczywistości. Warto przeanalizować między innymi finanse, umowy, zobowiązania, prawa do aktywów oraz kwestie prawne i regulacyjne.
W badaniu KPMG z 2025 roku, obejmującym 300 amerykańskich specjalistów M&A, 44% respondentów wskazało uzgodnienie wyceny jako przeszkodę w zamykaniu transakcji. Po 41% wymieniło zakończenie badania due diligence i kwestie regulacyjne. Trudności z finansowaniem wskazało 53% badanych, skłonność do transakcji o niższym ryzyku 52%, a presję na renegocjowanie warunków 49%. Są to odpowiedzi ankietowanych profesjonalistów w USA, nie zaś uniwersalne dane dla każdego rynku i rodzaju transakcji.
Na warunki M&A wpływają również sytuacja rynkowa, koszt finansowania, inflacja i rozwój generatywnej AI. Warto więc sprawdzić, czy przyjęte założenia dotyczące wyceny i przyszłych wyników pozostają aktualne. KPMG podało także, że 78% badanych planowało sfinalizować co najmniej jedną transakcję w 2025 roku. Była to deklaracja respondentów, a nie potwierdzenie, że wszystkie zapowiadane transakcje doszły do skutku.
Przy tak złożonej umowie wycena, due diligence i finansowanie powinny być analizowane łącznie. Atrakcyjna cena nie przesądza o dobrym interesie, jeśli zobowiązania firmy są większe, niż zakładano, finansowanie jest niepewne albo warunki regulacyjne uniemożliwiają realizację planu.
Jak zabezpieczyć ustalenia i uniknąć pozornej korzyści?
Gdy strony uzgodnią warunki, zapisz je jasno i precyzyjnie. Umowa powinna określać przedmiot transakcji, cenę, terminy, odpowiedzialność, warunki odbioru, gwarancje, procedurę reklamacji oraz sposób rozwiązywania sporów. Upewnij się, że zapisy odpowiadają temu, co ustalono w rozmowie, i że każda ze stron rozumie swoje obowiązki.
Niejasne zobowiązania mogą zniweczyć pozorną korzyść cenową. Przed podpisaniem sprawdź, czy warunki są wykonalne, jakie konsekwencje wiążą się z opóźnieniem i czy istnieje możliwość rozwiązania umowy. Przy istotnych lub złożonych transakcjach warto skorzystać z pomocy prawnika albo doradcy, szczególnie gdy w grę wchodzą duże zobowiązania, przejęcie firmy lub nieoczywiste ryzyka.
Ostatecznie porównaj uzgodniony rezultat z własną BATNA i wartością rezerwową. Umowa nie staje się dobrym interesem tylko dlatego, że obie strony ją podpisały. Jeśli oferta przekracza akceptowalny poziom ryzyka, nie realizuje Twojego celu lub wypada gorzej od dostępnej alternatywy, odmowa może być rozsądniejszą decyzją. Dobry interes to taki, którego warunki rozumiesz, możesz wykonać i które przynoszą wartość większą niż rezygnacja z transakcji.
Wykorzystane materiały
- https://www.pon.harvard.edu/daily/business-negotiations/prepare-to-create-value-in-business-negotiations/
- https://negotiation.law.harvard.edu/hubfs/Free%20Reports/FR%20Documents/PON_FR_BATNA101_2025_v2.pdf?hsLang=en
- https://kpmg.com/us/en/articles/2025/2025-ma-deal-market-study.html
- https://www.pon.harvard.edu/daily/business-negotiations/how-to-find-the-zopa-in-business-negotiations/